តើពាក្យ Critical Thinking ជា​ភាសាខ្មែរ​ប្រែ​ថា​ដូច​ម្តេច?

ដោយ

ប៉ា ច័ន្ទរឿន

មាន​បងប្អូន​ខ្មែរ​យើង​មួយ​ចំនួន​បាន​សួរ​ខ្ញុំ​ថា​តើ​ពាក្យ ​Critical Thinking បកប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ថា​ដូចម្តេច។ ឆ្លើយ​តប​នឹង​ចំងល់​នេះ, ខ្ញុំ​សូម​ធ្វើ​ការ​បក​ស្រាយ​ជូន​ដូច​ខាងក្រោម៖

ពាក្យ Critical Thinking កើត​ចេញ​ពី​ការ​ផ្សំ​គ្នា​រវាង​ពាក្យ ​​Critical = ត្រិះរិះ (នៅក្នុង​បរិបទ​នៃ​ពាក្យ ​Critical Thinking) និង​ពាក្យ Thinking= ការគិត។ តាម​ពិត​​ខ្មែរ​យើង​មាន​ពាក្យ​ “ត្រិះរិះ” ​តាំងពី​បុរាណកាល​មក។ តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរដែល​បាន​បោះពុម្ព​ដោយ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៧, គ្រួសារពាក្យ​នៃ​ពាក្យ “​រិះ​” មាន​ដូចខាងក្រោម៖

• រិះ គិត​ពិចារណា, គិត​គ្នេរ, គិត​ច្រើន​; គិត​កាញ់​ល្អិត​ល្អោច​ច្រើន​ពេក។
• រិះ​ មើល​ទាល់​តែ​ឃើញ​ពិត​; ខ្វះ​ខាត​អ្វី​ត្រូវ​ទារយក​តាម​ការ​ចុះ​ខ្ញុំ​មិន​រិះ​ទេ ។ (គុ.) ដែល​កាញ់​គ្នេរ​ពេក, ដែល​កំណាញ់​កំបុត​កំបួញ : មនុស្ស​រិះ ។
• រិះ​គន់ គន់​មើល​ដោយ​រិះ គឺ​គន់មើល​​រិះ​រក​​ទោស​រក​កំហុស​គេ ឬ រក​ដំណើរ​ទាស់​ឆ្គង ។
• រិះ​គិត គិត​ហើយ​គិត​ទៀត​រឿយៗ, ត្រិះ​រិះ ។
• រិះ​រក ពិចារណា​រក, គិត​គ្នេរ​រក ។
• រិះ​រេ គិត​គ្នេរ​គ្នាន់​លៃ​លកដោយ​រេ​គំ​និត​រក​ឲ្យបាន​ងាយ​ឲ្យ​បាន​ស្រួល ។ ​

ក្នុង​នោះ​ពាក្យ​​ “ត្រិះរិះ​”​ មានន័យថារិះរក, គិត​ពិចារណា​ដោយ​ល្អិត​ល្អន់។ ហេតុនេះពាក្យ Critical Thinking ត្រូវ​នឹង​ភាសា​ខ្មែរ​ថា “ការគិតត្រិះរិះ”។

នៅក្នុង​មុខ​វិជ្ជា​​ការគិតត្រិះរិះ (Critical Thinking) ក៏មាន​គ្រួសារពាក្យ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ដូចជា៖

• Critical Thought
• Critical Thinker
• to think  critically
• etc.

ពាក្យ Thought និង​ Thinking ពេល​ខ្លះ​អាច​ប្រើ​ជំនួស​គ្នា​បាន ​នៅ​ក្នុង​ភាសា​អង់គ្លេស។ ប៉ុន្តែ Critical Thinking ខុសពី Critical Thought។ ពាក្យ​ទី​មួយ​គឺ​ជា​ដំណើរការ រីឯពាក្យ​ទីពីរគឺ​ជា​លទ្ធផល។ ហេតុ​នេះ​យើង​ត្រូវ​បង្កើត​ពាក្យ​ពីរ​ផ្សេងគ្នា​សម្រាប់​ពួកគេ។ ដោយ​យោង​តាម​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ​មេខាងលើ, ខ្ញុំ​សូម​បកប្រែ​ពាក្យ​ទាំងនេះ​ជា​៖

• Critical Thought = គំនិតត្រិះរិះ ឬ​គំនិតរិះគិត
• ​Critical Thinker= អ្នកគិតត្រិះរិះ
• to think critically = គិតត្រិះរិះ, រិះគិត

អត្ថបទដើម: មជ្ឈមណ្ឌល​ទស្សនវិជ្ជា​អនុវត្ត​ន៍​និង​សីលធម៌​កម្ពុជា